Cynorthwyo pobl sy’n cael eu heffeithio gan ddementia genetig a heb ei arwain gan y cof – astudiaeth GNMLD-TALK

Sefydliad: Canolfan Economeg Iechyd Abertawe (SCHE) ym Mhrifysgol Abertawe

Cyswllt Allweddol: Katherine Cullen katherine.cullen@swansea.ac.uk

Pa gwestiwn y gwnaethom lwyddo i fynd i’r afael ag ef?

Mae mathau mwy prin o ddementia yn effeithio ar tua 115,000 o bobl yn y DU (gan gynnwys 59,000 o bobl â dementia, 45,000 o ofalwyr ac 11,000 mewn risg genetaidd o fathau prin o ddementia). Gyda’r mathau hyn o ddementia’n effeithio ar bobl o dan 65 oed yn bennaf, maent yn cael effaith sylweddol ar ofalwyr ac mae’n achosi pryder sylweddol o ddatblygu dementia a’i drosglwyddo i’w plant ymhlith rhai â risg genetig o ddementia. Er bod cleifion wedi’u gwasgaru ar draws y wlad, canfu’r Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Iechyd (NIHR) fod ardaloedd lle ceir niferoedd uchel hefyd yn ardaloedd lle mae lefelau isel o weithgarwch ymchwil. Un o’r ardaloedd hyn yw rhanbarth De Orllewin Cymru.

Beth wnaethon ni?

Ar y cyd ag University College London (UCL), Sefydliad Hapdreialon Iechyd Gogledd Cymru (NWORTH) a’r Ganolfan Ymchwil Heneiddio a Dementia (CADR), bu ymchwilwyr HCEC yn SCHE yn arwain y gwaith i ddylunio pecyn gwaith craidd ar gyfer grant rhaglen NIHR a fydd yn edrych ar gostau a chanlyniadau ymyriadau cyfun wyneb yn wyneb/digidol ar gyfer pobl ag un o bum math o ddementia genetig neu heb eu harwain gan y cof nad oes ymchwil ddigonol wedi’i wneud iddynt. Dyfarnwyd y rhaglen ym mis Mehefin 2022 (cyfanswm o £1.9 miliwn dros gyfnod o 60 mis), gyda £212,000 yn dod i Gymru a £99,000 i HCEC. Mae hi’n ychwanegu pedwaredd grant rhaglen NIHR at ein portffolio cyfredol gydag economegwyr iechyd o Gymru’n gwneud cyfraniad sylweddol at ddyfarniad grant pwysig gan gynllun cyllido cystadleuol dros ben. Mae’r dyfarniad GNMLD-TALK (NIHR 203680) wedi’i gofrestru ar bortffolio’r NIHR.

Beth oedd yr effaith?

Bydd y rhaglen hon yn cefnogi polisi ac ymarfer Dementia yng Nghymru. Yn y Cynllun Gweithredu Dementia ar gyfer Cymru 2018-2022 a Safonau Gofal Dementia Cymru Gyfan, mae Llywodraeth Cymru am ddatblygu llwybr cyson a fydd yn galluogi pobl i gael diagnosis prydlon ynghyd â’r gofal a’r cymorth sydd ei angen arnynt.

Cyhoeddiadau:

Cullen K, & Fitzsimmons D. Methods for economic evaluation of in-person and digital interventions for genetic non-memory led dementias. PROSPERO 2022 CRD42022356943